Από το βιβλιοπωλείο στις ψηφιακές κοινότητες, η διαδρομή ενός βιβλίου προς τον αναγνώστη αλλάζει. Τι σημαίνει αυτό για τους δημιουργούς και το μέλλον του ελληνικού βιβλίου;
Για πολλά χρόνια, η πορεία ενός βιβλίου προς το αναγνωστικό κοινό ακολουθούσε συγκεκριμένες διαδρομές. Ο εκδότης επέλεγε τα έργα που θα κυκλοφορούσαν, τα βιβλιοπωλεία τα παρουσίαζαν στους επισκέπτες τους, οι κριτικές και οι δημοσιογραφικές αναφορές συνέβαλλαν στην προβολή τους και οι αναγνώστες αναζητούσαν το επόμενο βιβλίο τους στα ράφια.
Σήμερα, αυτή η εικόνα αλλάζει.
Ένα βιβλίο μπορεί να γίνει γνωστό μέσα από ένα σύντομο βίντεο στο TikTok, μια ανάρτηση στο Instagram, μια προσωπική βιβλιοπρόταση σε μια διαδικτυακή κοινότητα ή μια συζήτηση μεταξύ αναγνωστών που δεν έχουν συναντηθεί ποτέ από κοντά.
Μπορεί ακόμη και ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε πριν από χρόνια να επιστρέψει στο προσκήνιο, επειδή κάποιος αναγνώστης ανακάλυψε κάτι ξεχωριστό σε αυτό και αποφάσισε να το μοιραστεί με άλλους.
Το φαινόμενο BookTok, η κοινότητα του TikTok που ασχολείται με τα βιβλία και την ανάγνωση, αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αλλαγής.
Το ενδιαφέρον, όμως, δεν περιορίζεται σε μία πλατφόρμα. Αυτό που μεταβάλλεται είναι η ίδια η σχέση ανάμεσα στον συγγραφέα, το βιβλίο και τον άνθρωπο που θα το διαβάσει.
Όταν οι αναγνώστες γίνονται μέρος της διαδρομής ενός βιβλίου
Μέχρι πρόσφατα, η προβολή ενός βιβλίου βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στους παραδοσιακούς μηχανισμούς της εκδοτικής αγοράς. Η παρουσία σε βιβλιοπωλεία, οι παρουσιάσεις, οι κριτικές, οι συνεντεύξεις και η διαφήμιση αποτελούσαν σημαντικούς τρόπους για να γνωρίσει το κοινό μια νέα κυκλοφορία.
Όλα αυτά εξακολουθούν να έχουν τη σημασία τους. Ωστόσο, πλέον συνυπάρχουν με έναν διαφορετικό τρόπο διάδοσης: την προσωπική σύσταση.
Ένας αναγνώστης μπορεί να μιλήσει για ένα βιβλίο που τον συγκίνησε, να εξηγήσει γιατί ταυτίστηκε με έναν χαρακτήρα ή να περιγράψει την έκπληξή του από την εξέλιξη μιας ιστορίας.
Η εμπειρία του γίνεται αφορμή για να ενδιαφερθούν και άλλοι άνθρωποι.
Έτσι, η ανακάλυψη ενός βιβλίου δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το αν κάποιος θα το συναντήσει σε μια προθήκη ή σε μια διαφημιστική καταχώριση.
Μπορεί να ξεκινήσει από μια συζήτηση, μια αυθόρμητη πρόταση ή μια κοινότητα ανθρώπων που μοιράζονται παρόμοια ενδιαφέροντα.
Για το βιβλίο, αυτή είναι μια ουσιαστική αλλαγή. Η σχέση με τον αναγνώστη δεν αρχίζει απαραίτητα τη στιγμή που εκείνος βλέπει το εξώφυλλο. Μπορεί να αρχίσει πολύ νωρίτερα, μέσα από μια ιδέα, ένα ερώτημα ή ένα συναίσθημα που τον αγγίζει.
Τι σημαίνει αυτή η αλλαγή για τον Έλληνα συγγραφέα;
Για έναν συγγραφέα στην Ελλάδα, η έκδοση ενός βιβλίου αποτελεί συχνά την ολοκλήρωση μιας μακράς και απαιτητικής προσπάθειας. Χρειάζονται χρόνος, επιμονή και δημιουργική εργασία μέχρι ένα χειρόγραφο να πάρει την τελική του μορφή.
Η κυκλοφορία του βιβλίου, όμως, δεν εγγυάται ότι θα φτάσει αυτομάτως στους αναγνώστες που θα μπορούσαν να ενδιαφερθούν γι’ αυτό.
Η ελληνική αγορά έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες. Το μέγεθος του αναγνωστικού κοινού, οι δυνατότητες προβολής και ο ανταγωνισμός για την προσοχή του κοινού δημιουργούν προκλήσεις για συγγραφείς που δεν έχουν ήδη αποκτήσει αναγνωρισιμότητα.
Οι ψηφιακές κοινότητες προσθέτουν μια ακόμη δυνατότητα.
Ένας πρωτοεμφανιζόμενος δημιουργός μπορεί να μιλήσει για το έργο του, να παρουσιάσει την ιστορία πίσω από τη συγγραφή του και να συνομιλήσει με ανθρώπους που ενδιαφέρονται για το είδος του. Δεν χρειάζεται απαραίτητα να περιμένει μια μεγάλη εκδήλωση ή μια δημοσιογραφική αναφορά για να αρχίσει να δημιουργεί σχέσεις με πιθανούς αναγνώστες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η επιτυχία είναι εύκολη ή ότι ένα βίντεο μπορεί να υποκαταστήσει την ποιότητα του έργου, την επιμέλεια και τη σωστή εκδοτική προετοιμασία.
Σημαίνει, όμως, ότι υπάρχουν περισσότεροι δρόμοι για να ανακαλυφθεί ένα βιβλίο.
Και αυτή η δυνατότητα έχει ιδιαίτερη αξία για τους συγγραφείς που βρίσκονται στην αρχή της πορείας τους.
Ένα καλό βιβλίο χρειάζεται και τη δική του διαδρομή προς το κοινό
Η συγγραφή και η επικοινωνία είναι δύο διαφορετικές δεξιότητες. Ο συγγραφέας δεν είναι υποχρεωμένος να γίνει επαγγελματίας του marketing, ούτε χρειάζεται να μετατρέψει την καθημερινότητά του σε μια αδιάκοπη προσπάθεια προβολής.
Ωστόσο, είναι χρήσιμο να σκεφτεί πώς θα μπορούσε να συναντήσει το κοινό που ενδιαφέρεται για το έργο του.
Ένα μυθιστόρημα μπορεί να προκαλέσει συζήτηση γύρω από ένα ηθικό δίλημμα ή έναν χαρακτήρα. Ένα βιβλίο ιστορικού περιεχομένου μπορεί να δώσει αφορμή για την παρουσίαση μιας άγνωστης πτυχής της ιστορίας. Ένα βιβλίο αυτοβελτίωσης μπορεί να ξεκινήσει μια συζήτηση γύρω από ένα καθημερινό πρόβλημα.
Σε κάθε περίπτωση, το βιβλίο προσφέρει περισσότερες δυνατότητες παρουσίασης από μια απλή φωτογραφία του εξωφύλλου του.
Η ιστορία που κρύβεται πίσω του, οι προβληματισμοί που το γέννησαν, οι χαρακτήρες του και οι ιδέες που αναπτύσσει μπορούν να αποτελέσουν σημεία σύνδεσης με τους αναγνώστες.
Αυτή η προσέγγιση δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκη ή δαπανηρή. Χρειάζεται να είναι αυθεντική και να σέβεται τόσο το έργο όσο και το κοινό στο οποίο απευθύνεται.
Ο ρόλος του εκδότη σε μια αγορά που αλλάζει
Όταν αλλάζουν οι τρόποι με τους οποίους ανακαλύπτουμε τα βιβλία, αλλάζουν αναπόφευκτα και οι ανάγκες γύρω από την έκδοσή τους.
Ο ρόλος του εκδότη δεν περιορίζεται στην παραγωγή ενός βιβλίου. Περιλαμβάνει τη φροντίδα του έργου, την προετοιμασία του για το αναγνωστικό κοινό και τη συμβολή στη δημιουργία των προϋποθέσεων ώστε να μπορέσει να βρει τους αναγνώστες του.
Στη σημερινή πραγματικότητα, η έντυπη έκδοση εξακολουθεί να έχει τη δική της θέση, αλλά συνυπάρχει με τις δυνατότητες του ηλεκτρονικού βιβλίου, του audiobook, της διαδικτυακής προβολής και των ψηφιακών καναλιών διάθεσης.
Κάθε μορφή εξυπηρετεί διαφορετικές ανάγκες. Κάποιος αγαπά την αίσθηση του έντυπου βιβλίου, κάποιος άλλος προτιμά να διαβάζει από το κινητό ή τον ηλεκτρονικό αναγνώστη του και κάποιος επιλέγει να ακούει μια ιστορία στις μετακινήσεις του.
Το ζητούμενο δεν είναι να αντικαταστήσει η μία μορφή την άλλη. Είναι να υπάρχουν περισσότερες δυνατότητες ώστε ένα έργο να φτάσει στο κοινό του.
Για τους ανεξάρτητους εκδοτικούς οίκους, η προσαρμογή σε αυτή την πραγματικότητα αποτελεί μια ευκαιρία να αναπτύξουν νέες προσεγγίσεις, διατηρώντας παράλληλα την προσοχή στην ποιότητα και στην ιδιαίτερη ταυτότητα κάθε βιβλίου.
Η ψηφιακή εποχή δεν εγγυάται την επιτυχία
Θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε ότι οι νέες πλατφόρμες έλυσαν όλες τις δυσκολίες της εκδοτικής αγοράς.
Η μεγάλη απήχηση μιας ανάρτησης δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε πωλήσεις. Ένα βίντεο μπορεί να συγκεντρώσει χιλιάδες προβολές χωρίς να οδηγήσει σε ουσιαστικό ενδιαφέρον για το βιβλίο. Αντίστροφα, μια μικρότερη αλλά πιο στοχευμένη κοινότητα μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη για έναν συγγραφέα.
Επιπλέον, οι ψηφιακές πλατφόρμες αλλάζουν συνεχώς.
Οι κανόνες προβολής, οι προτιμήσεις των χρηστών και οι τάσεις δεν παραμένουν σταθεροί. Κανένας συγγραφέας και κανένας εκδότης δεν μπορεί να βασίζεται στην υπόσχεση μιας μελλοντικής viral επιτυχίας.
Γι’ αυτό έχει σημασία να μην αντιμετωπίζουμε τις νέες δυνατότητες ως μαγικές λύσεις, αλλά ως εργαλεία που μπορούν να αξιοποιηθούν με σκέψη, συνέπεια και ρεαλιστικές προσδοκίες.
Πάνω απ’ όλα, η ψηφιακή προβολή δεν υποκαθιστά την αξία του ίδιου του έργου. Μπορεί να βοηθήσει ένα βιβλίο να ανακαλυφθεί, αλλά η σχέση του αναγνώστη με αυτό θα εξαρτηθεί τελικά από την εμπειρία της ανάγνωσης.
Το μέλλον του ελληνικού βιβλίου χρειάζεται περισσότερες ευκαιρίες
Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο αυτής της αλλαγής να μην είναι η δυνατότητα ενός βιβλίου να γίνει viral. Είναι το γεγονός ότι ένας συγγραφέας μπορεί να ανακαλυφθεί από ανθρώπους που διαφορετικά δεν θα είχαν ποτέ την ευκαιρία να γνωρίσουν το έργο του.
Για την ελληνική αγορά, αυτό ανοίγει ένα σημαντικό πεδίο δυνατοτήτων. Οι νέοι δημιουργοί μπορούν να αναζητήσουν το κοινό τους με περισσότερους τρόπους, οι αναγνώστες μπορούν να ανακαλύψουν έργα έξω από τις συνηθισμένες επιλογές τους και οι εκδότες μπορούν να εξερευνήσουν νέες μορφές επικοινωνίας με το κοινό.
Η τεχνολογία δεν καταργεί την ανάγκη για καλές ιστορίες, ουσιαστική επιμέλεια και προσεγμένη έκδοση. Δημιουργεί, όμως, νέες ευκαιρίες για να φτάσουν αυτά τα έργα στους ανθρώπους για τους οποίους προορίζονται.
Στις Εκδόσεις Λευκό Μελάνι πιστεύουμε ότι κάθε βιβλίο αξίζει να αντιμετωπίζεται ως ένα ξεχωριστό δημιουργικό έργο, με τη δική του ταυτότητα και το δικό του κοινό. Η αναζήτηση νέων τρόπων έκδοσης και επικοινωνίας δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά έναν τρόπο να διευρύνονται οι δυνατότητες των δημιουργών και η πρόσβαση των αναγνωστών στο βιβλίο.
Γιατί, τελικά, το σημαντικότερο δεν είναι μόνο ποιος αποφασίζει ποιο βιβλίο θα προβληθεί.
Είναι να υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες για να ανακαλυφθεί εκείνο το βιβλίο που κάποιος αναγνώστης έχει πραγματικά ανάγκη να διαβάσει.
Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο ουσιαστικά στοιχήματα για το μέλλον του ελληνικού βιβλίου.
Add Comment